Fibromiyalji Nedir?

Halk arasında kas romatizması, yumuşak doku romatizması veya hayalet hastalık olarak da bilinen fibromiyalji hastalığı aynı zamanda Fibromiyalji Sendromu (FMS) olarak da adlandırılır. Fibromiyalji hastalığında temel belirti yaygın görülen kas ağrılarıdır. Vücudumuzda ağrıya duyarlı bölgelerin varlığı tanı koymaya yardımcı olmaktadır, ancak bu noktaların yokluğu tanıyı dışlamaz¹.  Hastalığın sebebi tam olarak bilinmemekte olup bir çok faktörün fibromiyaljiye neden olabileceği düşünülmektedir.

Fibromiyaljinin tanısı güç olduğu için, gerçek hasta sayısı tam olarak bilinmemekle beraber Dünya’da 100 milyondan fazla insanın fibromiyaljiden mustarip olduğu düşünülmektedir.² Uzun süreli ağrı ve hareket kaybına yol açtığı için ciddi iş gücü kaybına yol açar, bu açıdan bakıldığında ekonomik yükü en çok olan hastalıklardan biridir.  

Fibromiyaljinin görülme sıklığı kadınlarda erkeklere göre 6-9 kat daha fazladır ve orta yaşlı kadınlarda daha fazla görülmektedir. Toplumda genel görülme oranı %2 olarak kabul edilmektedir.¹ Şehirde yaşayanlarda daha sık rastlanmaktadır^1. 

Fibromiyalji belirtileri nelerdir?

Fibromiyalji sendromunda en sık görülen belirtiler aşağıda sıralanmıştır. 

• Yaygın vücut ağrısı, 
• Yorgunluk, 
• Uyku bozukluğu, 
• Anksiyete,
• Hafıza ve konsantrasyon bozuklukları 

Yukarıda listelenen belirtilere ilave olarak sabah tutukluluğu, uyuşukluk, duygusal değişkenlik, baş ağrısı, adet dönemi ağrıları, ishal veya kabızlık, kuru göz belirtileri, raynaud fenomeni (el ve ayaklarda soğukta oluşan renk değişikliği) gibi belirtiler de gözlemlenebilir³. 

Fibromiyalji sebebi nedir?

Fibromiyalji tüm bu belirtiler ile seyreden kronik inflamatuar bir hastalıktır. Nedeni tam olarak bilinmemekle beraber bir çok farklı faktörün etken olabileceği belirtilmektedir. Genetik, nörolojik, psikolojik, uykuyla ilişkili ve immünolojik faktörlerin sebep olduğu düşünülmektedir.¹ 

Son zamanlarda fibromiyaljinin mitokondriyal fonksiyon bozuklukları sonucu gelişebileceği bilimsel olarak ispatlanmıştır. Başta serbest radikaller olmak üzere mitokondri fonksiyon bozukluklarına sebep olan durumların fibromiyaljinin gelişmesinde önemli bir mekanizma olduğuna dair bir çok bilimsel veri bulumaktatdır. Bu yüzden de mitokondri fonksiyonlarını destekleyen tedavilerin etkisi yoğun bir şekilde araştırılmaktadır.⁴

Fibromiyalji tanısı nasıl konur?

Fibromiyalji tanısı klinik belirtilere dayanmaktadır, teşhis konulması kolay değildir ve kesin tanı koydurucu bir laboratuvar testi veya görüntüleme yöntemi bulunmamaktadır. Hastalarda yapılabilecek testlerin tam kan sayımı, sedimentasyon, CRP (C-reaktif protein), kreatin kinaz ve TSH (tiroid stimülan hormon) ölçümü içerecek düzeyde tutulması; diğer testlerin sadece belirtiler başka bir klinik durumu işaret ettiğinde gerçekleştirilmesi önerilir.¹ Benzer şikayetleri yapabilecek başka bir hastalığın olmadığından emin olmak gerekir.

Genelde uzun süren kas-iskelet sistemi ağrısı ile birlikte yorgunluk ve vücudun belirli bölgelerindeki hassas noktaların varlığı ile fibromiyalji sendromu tanısı konulur. 

Fibromiyaljide ağrı

Ağrılı bölgelerin varlığı, sayısı ve şiddeti fibromiyalji tanısı için üzerinde en çok durulan konulardır. Ağrının yanı sıra, sıcak, soğuk gibi farklı birçok duysal uyarana karşı aşırı hassasiyet olduğu bildirilmiştir.

Ağrılı bölgelerin tanımı zaman içerisinde sürekli güncellenmekte olup değişik kaynaklarda farklı tanımlara rastlamak mümkündür.

İngiltere ulusal sağlık sistemi konumundaki NHS, fibromiyalji ve ağrı için aşağıdaki tanımlamayı yapmaktadır.

‘’Vücudunuzun 3 ila 6 farklı bölgesinde şiddetli ağrı veya vücudunuzun 7 veya daha fazla bölgesinde orta derecede ağrı varsa, bu belirtiler en az 3 aydan beri sürüyorsa ve nedeni belirlenemiyorsa fibromiyaljiden şüphelenmek gerekiyor.’’⁴

Türkiye Fizik Tedavi ve Rahabilitasyon derneği ise fibromiyalji ve ağrı için aşağıdaki gibi bir tanımlama yapmaktadır. 

Aşağıdaki 5 bölgeden en az 4’ünde yaygın ağrı olmalıdır. Belirtilen her bölgenin herhangi birinde son yedi günde sürekli olarak ağrı hissedilmesi ve bu ağrıalrın uzun süreden var olması  gerekmektedir.² 

Fibromiyalji Ağrı Noktaları

Sol üst vücut bölgesi:

• Çene (sol)
• Omuz (sol)
• Üst kol (sol)
• Alt kol (sol)

Sağ üst vücut bölgesi:

• Çene (sağ)
• Omuz (sağ)
• Üst kol (sağ)
• Alt kol (sağ)

Sol alt bölge

• Kalça (sol)
• Üst bacak (sol)
• Alt bacak (sol)

Sağ alt bölge

• Kalça (sağ)
• Üst bacak (sağ)
• Alt bacak (sağ)

Aksiyal bölge

• Boyun
• Sırt
• Bel
• Göğüs
• Karın 

Fibromiyalji tedavisi

Günümüzde fibromiyaljinin tam olarak iyileşmesini sağlayan kesin bir tedavi bulunmamaktadır, uzun süreli tedavi uygulamaları gerekmektedir. Tedavi, semptomların azaltılmasını, yaşam kalitesi ve işlevlerin korunmasını, iyileştirilmesini hedeflemektedir²

Fibromiyaljide ilaç tedavilerinin etkinliği sınırlıdır, bu yüzden ilaç ve ilaç dışı tedavilerin birlikte uygulanmasının en fazla yararı sağlayacağı belirtilmiştir. Multidisipliner olarak yapılan farmakolojik, rehabilitatif yaklaşım ve bilişsel davranışsal tedavilerin en etkili yöntemler olduğu belirtilmiştir. Tedavide psikososyal ve davranışsal tedavi yöntemleri ile eğitim uygulamalarının bir arada olduğu multidisipliner ve interdisipliner yaklaşımın uygulanması ve hastalıktan çok hastaya yönelik tedavinin tercih edilmesi önerilmektedir.²

Fibromiyalji tedavisinde en önemli konulardan biri de hastaların eğitimidir. Yapılan çalışmalarda hastaların tedaviye olan uyumunun çok düşük olduğu gözlenmiş olup bu yüzden hastaların tedavi hakkında eğitimlerinin ve bilinçlendirilmesinin en önemli faktörlerden biri olduğu belirtilmektedir.⁵

Fibromiyalji tedavisinde kullanılan tüm yöntemleri şu şekilde sıralayabiliriz. (Alfabetik sıra ile yazılmıştır)

• Beslenme düzenlemeleri
• Bilişsel-Davranışsal Tedaviler
• Egzersiz
• Fizik tedavi ve rehabilitasyon uygulamaları
• İlaç Tedavileri
• Masaj
• Takviye edici gıdalar
• Tamamlayıcı Tedaviler
• Zihin-beden tedavileri

Referanslar

1. Türkiye Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Derneği, Fibromiyalji Tanı ve Tedavi Önerileri 2018
2. Impact of Fibromyalgia Severity on Health Economic Costs, Winkelmann ET AL., Appl Health Econ Health Pollcy 2011;9(2); 125-136
3. www.trasd.org.tr/hastalik/fibromiyalji
4. Mitochondrial dysfunction in fibromyalgia and its implication in the pathogenesis of disease, Cordero et al., Medicina Clinica, 24 Apr 2010, 136(6):252-256
5. https://www.nhs.uk/conditions/fibromyalgia/diagnosis/
6. Bazzichi L, Giacomelli C, Consensi A, Atzeni F, Batticciotto A, di Franco, M, et al. One year in review: Fibromyalgia. Clin Exp Rheumatol. 2016;34(2 Suppl 96):S145-S149.